Florian Rötzler – Telepolis 19-12-2005 (chuyển từ nguyên bản tiếng Đức)
Trên cơ sở đánh giá một số lượng lớn các tài liệu nghiên cứu một nhóm các nhà tâm lý học đã đi đến kết luận: không phải thành công làm con người ta hạnh phúc mà thực ra những người hạnh phúc thường hay được "ban thưởng" bằng thành công trong công việc, gia đình và sức khỏe.
Giữa cảm giác hạnh phúc và thành công trong sự nghiệp, tình yêu và thu nhập có mối quan hệ nào với nhau? Không cần suy nghĩ có lẽ đa số đông chúng ta sẽ đi đến một lý thuyết kiểu "đền bù công quả" hay là tương tự như vậy: là phần thưởng của sự thành công người ta dĩ nhiên sẽ được hạnh phúc v.v. Tuy nhiên sau khi nghiên cứu và đánh giá một số lượng lớn các tài liệu khoa học, các nhà tâm lý học lại đi đến kết luận sự việc không hoàn toàn đơn giản như thế (The Benefits of Frequent Positive Affect: Does Happiness Lead to Success?, (1), Psychological Bulletin 2005, Vol. 131, No. 6, 803-855). Không chỉ một cá nhân mà ngay cả tập thể hay thậm chí một đất nước cũng thành công hơn nếu họ hạnh phúc. Như thế những người bị chèn ép, thất vọng và cau có khắc khổ lại càng tệ gấp đôi!
Nếu những gì mà Sonja Lyubomirsky (University of California, Riverside), Laura King (University of Missouri, Columbia) und Ed Diener (University of Illinois at Urbana-Champaign) tìm ra sau khi đánh giá 225 công trình nghiên cứu khác nhau (nghiên cứu dài hạn và thí nghiệm chéo) với sự tham gia của 275000 người mà đúng thì chúng cũng là một cú đấm mạnh cho trường phái "thành tích" lâu nay vẫn coi thành công là con đường phấn đấu tất yếu để đi đến hạnh phúc. Không phải lao động và thành công kéo theo hạnh phúc mà ai đã hạnh phúc rồi thường được thưởng thêm một lần nữa bằng thành công trong cuộc sống. Không phải "phúc bất trùng lai" mà là những người lúc nào cũng vui cười hạnh phúc lại càng thành công hơn trong cuộc sống và sự nghiệp, dù logic của việc này là gì đi chăng nữa. Hạnh phúc tự nó nhân đôi, chỉ bất hạnh cho ai sinh ra đã là kẻ u sầu hay lúc nào cũng nhăn nhó, kêu ca.
Theo nhóm các nhà tâm lý học một nguyên nhân khiến nhiều nhà nghiên cứu bấy lâu nay đánh đồng hạnh phúc với thành công là bởi các dấu hiệu được xã hội coi là hạnh phúc có nhiều liên quan đến việc thành công: thu nhập cao, sức khỏe thể chất và tinh thần tốt hay là sống lâu. Thành công về cơ bản là đạt được những điều mà người khác khó đạt được và nói chung được xã hội công nhận là "đáng giá". Tuy nhiên chúng ta không nên quên rằng bản chất của hạnh phúc là một cảm giác, không nhất thiết phải phụ thuộc vào vị trí xã hội hay thu nhập đạt được.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng một người hạnh phúc nhìn đời qua cặp kính mầu hồng và vì vậy họ cũng nhậy cảm và sẵn sàng đón nhận hơn rất nhiều với những gì môi trường xung quanh đem lại. Một người đang hạnh phúc sẽ nhận ra tiếng chim hót lúc ban mai và mặt trời lên thật đẹp nhưng một người đang đau khổ hay lo lắng sẽ chẳng có tâm trí đâu để nhận ra những điều như vậy. "Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ" chính là như thế - người hạnh phúc thường nhìn thấy cơ hội hơn là khó khăn trên đường đời. Và cũng bởi vì họ vui vẻ và cởi mở với mọi người hơn, những người xung quanh sẽ vui vẻ và sẵn lòng hơn đối với họ. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người vui vẻ hạnh phúc có điểm tốt hơn ở trường học, tìm được nhanh và dễ dàng hơn chỗ làm việc, được đánh giá cao và thăng tiến nhanh hơn. Họ làm việc hiệu quả hơn, quản lý tốt hơn và cũng hài lòng hơn với công việc của mình. Ngoài ra các nhà nghiên cứu còn tìm thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa thu nhập cao và cảm giác hài lòng nói trong trong cuộc sống. Những người hạnh phúc sẵn sàng giúp đỡ và nhiệt tình hơn với những người khác và kết quả là họ cũng có nhiều bạn bè hơn và nhận được nhiều sự ủng hộ hơn trong cuộc sống. Thêm vào đó, những người sống hạnh phúc vui vẻ cũng có sức khỏe tốt hơn và xây dựng được những mối quan hệ tình cảm lâu dài hơn.
Quả là một viên thuốc kỳ diệu; tất nhiên là không phải lúc nào chúng cũng có tác dụng nhưng ngay cả khi chúng chỉ là cặp kính mầu hồng đi chăng nữa thì khi đó cách sống tích cực cũng đã đem lại những hiệu ứng nhất định. Các nhà tâm lý học định nghĩa những người hạnh phúc là những người thường hay có những tình cảm tích cực ví dụ như niềm vui, tự hào hay tò mò thích thú và ít khi tỏ ra sợ hãi, cáu kỉnh hay buồn bã. Những người "lúc nào cũng hạnh phúc" - những người mà ở đây chúng ta đề cập đến - là những người có tần suất và thời gian mang tình cảm tích cực đặc biệt dài và thường xuyên hơn những người khác, không nhất thiết phải là những người có cảm giác hạnh phúc hết sức mãnh liệt. Vấn đề còn lại chỉ là tìm ra một phương pháp để cá nhân, tập thể hay cả một dân tộc cảm thấy hạnh phúc và từ đó mọi việc sẽ tự nó sẽ được giải quyết!
Tuy nhiên các nhà tâm lý học cũng lưu ý rằng những người hạnh phúc hoàn toàn cũng có thể (chỉ) thành công trong những lĩnh vực rất riêng của họ mà xã hội không nhất thiết coi đó là đáng ca ngợi. Một người hạnh phúc cũng có thể là một thành viên của một băng đảng, trùm Mafia hay là một tên lừa đảo đặc biệt thành công. Mặt khác những người kém hạnh phúc hơn cũng có thể rất thành công nhờ vào trí thông minh, sự chăm chỉ và nhẫn nại của mình; các nhà tâm lý học cũng công nhận như vậy. Chỉ hạnh phúc không thôi không đủ nếu thiếu những khả năng và kỹ năng khác. Ngoài ra việc bỏ qua những vấn đề thực tế cũng có thể đem đến nhiều khó khăn.
Ghi chú của người dịch
Có một mối tương quan hết sức thú vị giữa hạnh phúc và may mắn được thể hiện ngay qua ngôn ngữ: trong tiếng Đức và nhiều ngôn ngữ khác, chữ hạnh phúc (glücklich – Deutsch, happy - English) được bắt nguồn từ chữ may mắn (glück, luck). Phải chăng trong quan niệm và kinh nghiệm dân gian đã từ lâu đúc kết kẻ hạnh phúc cũng là kẻ may mắn?
Kết quả nghiên cứu nói trên kỳ lạ thay cũng hết sức phù hợp với quan điểm của nhà Phật: mỉm cười với thế gian, an trú trong hiện tại là hạnh phúc lâu bền nhất. Nhà Phật tuy không đề cao đến vấn đề thành công nhưng lại chỉ ra rất rõ sự phi lý khi lo lắng cho tương lai hay đau khổ cho quá khứ. Gián tiếp, Phật giáo đã chỉ cho chúng ta thấy con đường đi đến thành công dễ dàng nhất là con đường hạnh phúc và giác ngộ. Thứ hạnh phúc được nhà Phật nói đến cũng không phải là thứ hạnh phúc lớn lao làm người ta hét vang hay rơi nước mắt mà đó chỉ đơn giản là những hạnh phúc, an vui thường nhật, khắp mọi nơi, khắp mọi lúc; nghĩa là những tình cảm, niềm vui an lạc biến con người thành những người "thường xuyên hạnh phúc", đúng như mẫu hình mà các nghiên cứu ở đây tìm được. Đo đạc đã chỉ ra rằng trong quá trình thiền tu, người thiền sĩ thường xuyên ở trong cảm giác hạnh phúc, kéo dài có khi đến 10 phút một lượt.
Tài liệu tham khảo
- The Benefits of Frequent Positive Affect: Does Happiness Lead to Success?http://www.apa.org/journals/releases/bul1316803.pdf
- Telepolis Artikel http://www.telepolis.de/r4/artikel/21/21611/1.html
